กฎหมายป่าไม้นับถ่านไม้เป็นของป่า แม้จะเป็นถ่านที่เราเผาเองก็ตาม ข้อนี้มีผลโดยตรงกับทุกคนที่คิดจะขายถ่านเป็นธุรกิจ
คนที่เริ่มขายถ่านมักคิดว่าเป็นสินค้าเกษตรธรรมดา เผาแล้วใส่ถุงขายได้เลย ซึ่งเป็นความเข้าใจที่พาไปสู่ปัญหาได้ เพราะกฎหมายไทยมองถ่านต่างจากสินค้าเกษตรทั่วไปพอสมควร
พระราชบัญญัติป่าไม้ พ.ศ. 2484 นิยามคำว่าของป่าให้รวมถึงไม้ ส่วนต่าง ๆ ของไม้ ถ่านไม้ น้ำมันไม้ ยางไม้ ตลอดจนสิ่งอื่นที่เกิดจากไม้ และมีข้อความระบุชัดว่าหมายความรวมถึงถ่านไม้ที่บุคคลทำขึ้นด้วย
ประโยคสุดท้ายนี้สำคัญมาก เพราะแปลว่าถ่านที่เราเผาเองจากกิ่งในสวนตัวเอง ก็ยังอยู่ในนิยามของป่าตามกฎหมายฉบับนี้
ถ่านไม่ใช่แค่สินค้า แต่เป็นของป่าที่กฎหมายมีชุดกติกาเฉพาะกำกับอยู่
คนมักเอาสามเรื่องนี้มาปนกันจนสับสน ทั้งที่เป็นคนละประเด็นและมีเงื่อนไขต่างกัน
| ประเด็น | เกี่ยวกับอะไร | สิ่งที่ต้องดู |
|---|---|---|
| 1. ที่มาของไม้ | ไม้มาจากไหน เป็นไม้หวงห้ามหรือไม่ อยู่ในที่ดินประเภทใด | เอกสารสิทธิ์ที่ดิน หลักฐานการได้มาของไม้ และสถานะไม้หวงห้ามของชนิดนั้น |
| 2. การค้าและครอบครอง | ขายเชิงพาณิชย์หรือมีไว้ในครอบครองเพื่อการค้า | หนังสือรับรองและใบอนุญาตที่เกี่ยวข้องตามที่กรมป่าไม้กำหนด |
| 3. การเคลื่อนย้าย | ขนไม้หรือถ่านออกจากพื้นที่ ข้ามเขต หรือส่งออก | เอกสารกำกับการเคลื่อนย้ายและหนังสือรับรองเพื่อการส่งออก |
พระราชบัญญัติป่าไม้ ฉบับที่ 8 พ.ศ. 2562 เพิ่มมาตรา 18/2 ซึ่งระบุว่าผู้ใดประสงค์จะขอหนังสือรับรองไม้ ผลิตภัณฑ์ไม้ และถ่านไม้ เพื่อการค้าหรือการส่งออกไปนอกราชอาณาจักร ให้ยื่นคำขอต่อพนักงานเจ้าหน้าที่และเสียค่าใช้จ่ายในการออกหนังสือรับรองตามที่กรมป่าไม้กำหนด โดยรายละเอียดเป็นไปตามระเบียบที่อธิบดีกรมป่าไม้กำหนด
สำหรับผู้ที่คิดจะส่งออก เอกสารนี้แทบจะเป็นเงื่อนไขตั้งต้น เพราะผู้ซื้อต่างประเทศมักขอเอกสารพิสูจน์ที่มาของไม้อยู่แล้ว
กฎหมายกำหนดอัตราค่าภาคหลวงสำหรับไม้หวงห้าม และมีข้อความระบุว่า สำหรับไม้หวงห้ามที่ทำเป็นถ่านแล้ว อัตราค่าภาคหลวงให้เป็นสองเท่าของอัตราค่าภาคหลวงของไม้หวงห้ามที่ทำเป็นไม้ฟืนหรือไม้เผาถ่าน
ประเด็นนี้เกี่ยวข้องกับผู้ที่ใช้ไม้หวงห้ามเป็นวัตถุดิบ ซึ่งเป็นอีกเหตุผลที่การใช้ไม้ผลจากสวนที่มีเอกสารสิทธิ์เป็นเส้นทางที่เรียบง่ายกว่ามาก
เนื้อหานี้เรียบเรียงเพื่อให้เห็นภาพรวมเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมาย ประกาศจังหวัด และระเบียบปฏิบัติเปลี่ยนแปลงได้ทุกปีและต่างกันในแต่ละพื้นที่ ก่อนดำเนินการจริงต้องตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่ของท่านเสมอ
สำหรับผู้ผลิตรายเล็กถึงกลาง วัตถุดิบที่สร้างปัญหาน้อยที่สุดคือกิ่งไม้ผลที่ตัดแต่งจากที่ดินที่มีเอกสารสิทธิ์ ด้วยเหตุผลสามข้อ
ก่อนเริ่มขายเชิงพาณิชย์ ให้เดินเข้าไปคุยกับสำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ในพื้นที่โดยตรง อธิบายว่าจะใช้ไม้อะไร จากที่ดินแบบไหน ปริมาณเท่าไร และจะขายให้ใคร แล้วขอให้เจ้าหน้าที่ชี้ว่าต้องยื่นอะไรบ้าง วิธีนี้ใช้เวลาครึ่งวันและป้องกันปัญหาที่แก้ยากในภายหลังได้ทั้งหมด
ถ่านจากกิ่งไม้ผลในที่ดินมีเอกสารสิทธิ์ พร้อมบันทึกแหล่งที่มาของทุกรอบเผา
กติกาปี 2569 และช่องทางขออนุญาตที่หลายคนไม่รู้ว่ามี
ถ่านถูกจัดเป็นสินค้าอันตรายในการขนส่งทางเรือแล้ว