ปล่องไม่ได้มีไว้ระบายควันอย่างเดียว แต่เป็นปั๊มที่ขับเคลื่อนอากาศทั้งระบบโดยไม่ใช้ไฟฟ้า และความสูงของมันกำหนดว่าถ่านจะสุกทั่วหรือไม่
ในแบบเตาที่คนทำเองส่วนใหญ่ ปล่องมักเป็นชิ้นส่วนสุดท้ายที่คิดถึง และมักถูกทำให้สั้นที่สุดเท่าที่จะทำได้เพื่อประหยัดวัสดุและให้เตาไม่สูงเกินไป
ซึ่งเป็นการเข้าใจบทบาทของปล่องผิดไปคนละเรื่อง
ในเตาที่ไม่มีพัดลม สิ่งเดียวที่ทำให้อากาศไหลเข้าห้องเผาไฟ วิ่งรอบถัง แล้วออกไปได้ คือแรงดูดตามธรรมชาติที่เกิดจากปล่อง
กลไกตรงไปตรงมา อากาศร้อนในปล่องเบากว่าอากาศเย็นภายนอก จึงลอยขึ้นและดึงอากาศใหม่เข้ามาแทนที่ ยิ่งปล่องสูงและก๊าซในปล่องยิ่งร้อน แรงดึงยิ่งมาก
ถ้าปล่องเตี้ยเกินไป เตาจะขาดอากาศ ไฟจะอ่อน อุณหภูมิไม่ขึ้น แล้วคนใช้มักไปโทษว่าไม้ไม่ดี
| ตัวแปร | ผลเมื่อเพิ่มขึ้น | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ความสูงปล่อง | แรงดูดเพิ่มขึ้น | ปล่องสูงเกินไปทำให้เตาไม่มั่นคงและโดนลมพัด ต้องมีสายยึด |
| อุณหภูมิก๊าซในปล่อง | แรงดูดเพิ่มขึ้น | ถ้าปล่องเย็นเร็วเพราะโดนลม แรงดูดจะตกกลางรอบ ปล่องที่หุ้มฉนวนจึงทำงานดีกว่า |
| เส้นผ่านศูนย์กลางปล่อง | ลดความต้านทานการไหล | ใหญ่เกินไปกลับแย่ลง เพราะก๊าซเย็นเร็วและแรงดูดตก |
ข้อสุดท้ายเป็นจุดที่คนทำเตาเองพลาดบ่อยที่สุด คือคิดว่าปล่องยิ่งใหญ่ยิ่งระบายดี ความจริงคือปล่องที่ใหญ่เกินสัดส่วนทำให้ก๊าซเย็นลงเร็วและแรงดูดหายไป เตาที่ควันตีกลับหลายเตามีสาเหตุจากข้อนี้ ไม่ใช่จากปล่องเตี้ย
ในเตาแนวตั้งที่บรรจุไม้เป็นกองสูง ตำแหน่งของทางออกก๊าซกำหนดว่าไม้ส่วนไหนจะสุกก่อน
ผลคือไม้สุกใกล้เคียงกันทั้งกอง ซึ่งแปลตรงเป็นความสม่ำเสมอของถ่านที่ได้
ปล่องกลางยังมีผลพลอยได้ คือตัวปล่องเองร้อนจัดและอยู่กลางกองไม้ จึงถ่ายเทความร้อนให้ไม้จากด้านในเพิ่มอีกทาง ต่างจากปล่องข้างที่ความร้อนส่วนนั้นออกไปนอกเตาเลย
แรงดูดที่มากเกินไปไม่ได้ดีกว่า เพราะ
แดมเปอร์คือแผ่นปรับหน้าตัดในปล่อง ทำหน้าที่หรี่การไหลให้พอดีในแต่ละช่วง โดยทั่วไปเปิดกว้างช่วงไล่ความชื้นตอนต้น แล้วค่อย ๆ หรี่ลงเมื่อเข้าสู่ช่วงคายความร้อน
ช่องวัดอุณหภูมิที่ปล่อง เพราะอุณหภูมิปากปล่องคือสิ่งที่บอกว่ากระบวนการอยู่ในช่วงไหน โดยไม่ต้องเปิดเตาดู เมื่อใช้คู่กับการอ่านสีควันจะทำให้คุมรอบการเผาได้แม่นขึ้นมาก
ตัวเลขทางวิศวกรรมในบทความนี้เป็นค่าประมาณจากหลักการทั่วไปและจากแบบร่างเบื้องต้น ไม่ใช่ผลการวัดจากเตาที่ผลิตจริง ค่าจริงต้องมาจากการทดสอบหน้างานของแต่ละเตา
ปล่องกลางที่ออกแบบให้ก๊าซไหลจากทุกทิศเข้าสู่จุดเดียว
ความร้อนที่รั่วออกทางผนังคือฟืนที่ต้องเติมเพิ่ม
ลมคือเส้นแบ่งระหว่างถ่านกับขี้เถ้า