ทุกฤดูแล้งเชียงใหม่ติดอันดับเมืองอากาศแย่ที่สุดในโลก เราไม่ได้อ้างว่าเตาเผาถ่านแก้ปัญหานี้ได้ แต่มีส่วนหนึ่งของปัญหาที่แก้ได้จริงและกำลังถูกมองข้าม
ทุกปีระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายน คนเชียงใหม่จะได้ยินประโยคเดิม คือเมืองติดอันดับหนึ่งของโลกในด้านมลพิษทางอากาศ แล้วหลังจากนั้นก็จะได้ยินการถกเถียงเดิมว่าใครเป็นคนเผา
บทความนี้ไม่ได้เขียนเพื่อชี้นิ้ว แต่เขียนเพื่อดูตัวเลขจริงว่าปัญหาประกอบด้วยอะไรบ้าง และส่วนไหนที่ธุรกิจอย่างเรามีส่วนแก้ได้จริง
คณะกรรมการแก้ไขปัญหาไฟป่าและฝุ่นละอองขนาดเล็กจังหวัดเชียงใหม่สรุปว่า ระหว่างมกราคมถึงพฤษภาคม 2569 พบจุดความร้อนสะสมรวม 11,023 จุด เพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้า โดยส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ป่า และมีการจับกุมผู้ฝ่าฝืนมาตรการควบคุมการเผารวม 245 คดี
ข่าวดีเล็ก ๆ คือจำนวนวันที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานลดลง 7 วันเมื่อเทียบกับปีก่อน
ในช่วงพีคของเดือนเมษายน สถานการณ์รุนแรงกว่าที่ตัวเลขเฉลี่ยบอก มีรายงานว่าทั้ง 25 อำเภอของเชียงใหม่มีค่าฝุ่นเกินมาตรฐานพร้อมกัน โดยวัดได้ตั้งแต่ 88.3 ถึง 148.6 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร สูงสุดที่อำเภอแม่แจ่ม ส่วนอำเภอเมืองวัดได้ 102.3
บางจุดหนักกว่านั้นมาก เช่นตำบลเมืองนะ อำเภอเชียงดาว ที่เคยวัดได้ถึง 286.0 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งเกือบแปดเท่าของค่ามาตรฐาน
ปัจจัยที่ทำให้แย่ลงไปอีกคือสภาพอากาศนิ่งในช่วงนี้ ทำให้ฝุ่นที่เกิดขึ้นระบายออกจากแอ่งเชียงใหม่ได้ยาก
คำตอบไม่ใช่ความมักง่าย แต่เป็นเรื่องเศรษฐศาสตร์ล้วน ๆ
สวนลำไย ลิ้นจี่ และไม้ผลอื่น ๆ ต้องตัดแต่งกิ่งทุกปีเพื่อให้ต้นให้ผลผลิตดี กิ่งที่ได้มีปริมาณมหาศาล น้ำหนักมาก และไม่มีมูลค่าทางการค้า
ทางเลือกในการจัดการมีอยู่ไม่กี่ทาง
| วิธีจัดการกิ่ง | ต้นทุน | ข้อจำกัดในทางปฏิบัติ |
|---|---|---|
| เผากลางแจ้ง | เกือบศูนย์ | เร็วที่สุดและถูกที่สุด จึงเป็นทางเลือกโดยปริยาย แต่ผิดกฎหมายในช่วงห้ามเผาและสร้างฝุ่นจำนวนมาก |
| สับกลบลงดิน | ค่าเครื่องสับและน้ำมัน | ต้องมีเครื่องจักร ซึ่งเกษตรกรรายย่อยส่วนใหญ่ไม่มีและเช่าไม่คุ้ม |
| ขนไปทิ้ง | ค่าขนส่งสูง | ปริมาณมากเกินกว่าจะขนไหว และไม่มีที่รับ |
| เผาในเตาปิด | ค่าเตาครั้งเดียว | ต้องลงทุนและต้องเรียนรู้ แต่เปลี่ยนต้นทุนกำจัดให้กลายเป็นรายได้ |
ตราบใดที่การเผากลางแจ้งยังเป็นทางที่ถูกที่สุด การออกกฎห้ามเพียงอย่างเดียวจึงเปลี่ยนพฤติกรรมได้จำกัด สิ่งที่เปลี่ยนได้จริงคือการทำให้ทางเลือกอื่นคุ้มกว่า
กิ่งไม้กองเดียวกัน เผากลางแจ้งได้ควัน เผาในเตาปิดได้ถ่าน
กิ่งไม้แห้ง 100 กิโลกรัม ที่เผากลางแจ้งจะเหลือเพียงขี้เถ้าไม่กี่กิโลกรัม และปล่อยควันทั้งหมดขึ้นสู่อากาศ
กิ่งไม้ปริมาณเดียวกันในเตาปิดที่ทำงานถูกต้องให้ถ่าน 25–33 กิโลกรัม บวกน้ำส้มควันไม้ที่ใช้ได้จริงอีกหลายลิตร ส่วนก๊าซที่เหลือถูกเผาเป็นเชื้อเพลิงในระบบหรือควบแน่นกลับมา แทนที่จะลอยขึ้นฟ้าทั้งหมด
ในเชิงรายได้ ถ่านคุณภาพที่คัดเกรดและบรรจุแล้วขายได้หลายสิบบาทต่อกิโลกรัม เทียบกับกิ่งไม้ที่เดิมมีมูลค่าเป็นศูนย์
นี่คือหัวข้อที่แบรนด์ส่วนใหญ่จะข้าม แต่เราคิดว่าต้องพูด
วัตถุดิบทุกกิโลกรัมของเรามาจากกิ่งที่ถูกตัดแต่งอยู่แล้วและเดิมถูกเผาทิ้ง ไม่ใช่ไม้ที่ตัดมาเพื่อทำถ่าน และทุกรอบเผามีบันทึกว่าไม้มาจากสวนไหน ปริมาณเท่าไร เผาเมื่อไร ซึ่งตรวจสอบย้อนกลับได้จากรหัสล็อตบนถุง เท่านี้คือขอบเขตของสิ่งที่เราพิสูจน์ได้ และเราจะไม่อ้างเกินกว่านี้
รายละเอียดวิธีเผาทั้งหมดอยู่ใน คู่มือถ่านคุณภาพและเตาเผาแบบปิด ซึ่งเราเปิดให้อ่านและพิมพ์ใบบันทึกไปใช้ได้ฟรี
ถ่านจากกิ่งไม้ผลที่ตัดแต่งตามฤดู เผาในเตาปิดพร้อมบันทึกทุกรอบ ไม่มีการตัดต้นไม้เพื่อทำถ่าน
ทำไมเตาปิดจึงให้ถ่านมากกว่าสองเท่าและปล่อยควันน้อยกว่า
ขั้นตอนที่คนส่วนใหญ่ข้ามและทำให้ผลลัพธ์กลับด้าน