งานวิจัยที่วิเคราะห์ถ่านในตลาดพบว่าถ่านไม้ก้อนมีคาร์บอนคงตัวเกิน 75% ขณะที่ถ่านอัดแท่งมีเถ้าเกิน 15% ซึ่งเป็นความต่างที่มีผลตามมาอีกหลายอย่าง
บทความก่อนหน้าอธิบายว่าสองอย่างนี้ต่างกันที่กระบวนการ บทความนี้ดูว่าความต่างนั้นออกมาเป็นตัวเลขอย่างไร โดยใช้ข้อมูลจากงานวิจัยที่ซื้อถ่านจากตลาดจริงมาวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ
งานวิจัยปี 2025 ประเมินคุณลักษณะของถ่านไม้ก้อนและถ่านอัดแท่งที่วางขายในตลาด พร้อมวัดค่าการปล่อยมลพิษจากการเผาไหม้ ผลออกมาชัดเจน1
| ค่าที่วัด | ถ่านไม้ก้อน | ถ่านอัดแท่ง |
|---|---|---|
| คาร์บอนรวม | มากกว่า 75% | ต่ำกว่า |
| คาร์บอนคงตัว | มากกว่า 75% | ต่ำกว่า |
| ค่าความร้อน | มากกว่า 29 MJ/kg | ต่ำกว่า |
| อัตราส่วนเชื้อเพลิง | มากกว่า 4.5 | ต่ำกว่า |
| สารระเหย | ต่ำกว่า | มากกว่า 20% |
| ปริมาณเถ้า | ต่ำกว่า | มากกว่า 15% |
| ความชื้น | ต่ำกว่า | มากกว่า 6% |
ผู้วิจัยสรุปว่าถ่านไม้ก้อนโดยทั่วไปมีคุณลักษณะเหนือกว่า และพบว่าค่าเหล่านี้สัมพันธ์กับการปล่อยมลพิษโดยตรง ซึ่งจะกล่าวถึงในบทความถัดไป1
อัตราส่วนเชื้อเพลิงคือคาร์บอนคงตัวหารด้วยสารระเหย ยิ่งสูงแปลว่ามีคาร์บอนมากเมื่อเทียบกับสิ่งที่จะระเหยออกไปเป็นควัน
งานวิจัยพบว่าค่านี้ของถ่านไม้ก้อนเกิน 4.5 และมีความสัมพันธ์เชิงลบกับการปล่อยมลพิษ คือยิ่งอัตราส่วนสูง มลพิษยิ่งต่ำ1
ในทางปฏิบัติ นี่คือตัวเลขที่อธิบายว่าทำไมถ่านที่คาร์บอนสูงถึงควันน้อย โดยไม่ต้องอาศัยความรู้สึก
งานวิจัยที่วิเคราะห์ถ่าน 24 ถุงในตลาดอิตาลีตามมาตรฐาน ISO 17225-1 ให้ข้อสังเกตที่สำคัญ2
สารระเหยที่สูงทำให้จุดติดง่ายแต่มีควันมาก ขณะที่สารระเหยต่ำทำให้จุดยากแต่ไหม้สม่ำเสมอกว่า ซึ่งแปลว่าค่าที่ดีที่สุดขึ้นกับว่าคุณให้ค่ากับอะไร
งานเดียวกันยังพบว่าอัตราการให้ความร้อนในการผลิตมีผลต่อสารระเหย คือยิ่งเผาเร็ว สารระเหยยิ่งถูกไล่ออกไปมาก ซึ่งเป็นตัวแปรที่อยู่ในมือผู้ผลิต ไม่ใช่ที่ตัววัตถุดิบอย่างเดียว
สารระเหยสูงคือถ่านที่จุดง่ายแต่ควันเยอะ สารระเหยต่ำคือถ่านที่จุดยากแต่ไฟนิ่ง ไม่มีค่าไหนดีที่สุดในทุกกรณี
งานวิจัยในไทยที่ศึกษาถ่านอัดแท่งมีจำนวนมาก และตัวเลขที่ได้ช่วยให้เห็นภาพว่าถ่านอัดแท่งที่ผลิตดีอยู่ในระดับไหน
| งานวิจัย | ค่าความร้อน | ข้อค้นพบ |
|---|---|---|
| ถ่านกะลามะพร้าวผสมตะกอน3 | 6,711.6 cal/g | ที่อัตราส่วน 20 ต่อ 80 ให้คาร์บอนคงตัว 71.27% และเผาไหม้ได้นาน 52.10 นาที ผ่านเกณฑ์ มผช. |
| ถ่านอัดแท่งไม้ลำไย4 | — | ถ่านไม้ลำไยมีค่าความร้อนสูงกว่าถ่านอัดแท่งไม้ลำไย เมื่อวิเคราะห์ตามมาตรฐาน ASTM ร่วมกับการทดสอบต้มน้ำ |
| ถ่านอัดแท่งผงถ่านล้วน5 | 24.9 MJ/kg | ให้ค่าความร้อนสูงสุดในกลุ่มที่ทดสอบ แต่มีเถ้าสูงสุดด้วยที่ 6.0% |
ผลจากงานที่ศึกษาไม้ลำไยเป็นข้อที่ตรงประเด็นที่สุด เพราะเป็นการเทียบไม้ชนิดเดียวกันในสองรูปแบบ และพบว่าเมื่อนำถ่านไม้ลำไยไปบดแล้วอัดใหม่ ค่าความร้อนกลับลดลง4
เหตุผลตรงไปตรงมา คือส่วนผสมที่เพิ่มเข้ามาทั้งแป้งมันและน้ำ ไม่ได้ให้ความร้อนเท่าถ่าน จึงเจือจางค่าความร้อนต่อน้ำหนักลง
ไม่ใช่ว่าถ่านอัดแท่งแย่ แต่คือถ่านอัดแท่งมีเพดานที่ต่ำกว่าโดยธรรมชาติของกระบวนการ เพราะมีตัวประสานและมักมีเถ้าจากวัตถุดิบมากกว่า ผู้ผลิตถ่านอัดแท่งที่เก่งจะดันคุณภาพขึ้นไปใกล้เพดานนั้นได้ แต่ไม่สามารถข้ามข้อจำกัดของการมีตัวประสานอยู่ในเนื้อได้
ตัวเลขในบทความนี้มาจากงานวิจัยที่วิเคราะห์ตัวอย่างเฉพาะกลุ่มในเงื่อนไขของแต่ละการศึกษา ถ่านอัดแท่งและถ่านไม้ก้อนในตลาดมีคุณภาพแตกต่างกันมากตามผู้ผลิตและวัตถุดิบ จึงไม่ควรใช้ตัวเลขเหล่านี้ตัดสินสินค้าชิ้นใดชิ้นหนึ่งโดยไม่มีผลวิเคราะห์ของสินค้านั้นเอง
ระบุค่าที่วัดได้ของแต่ละล็อตบนฉลาก ไม่ใช่ค่ามาตรฐานที่พิมพ์เหมือนกันทั้งปี
ทุกกรัมของตัวประสานคือกรัมที่ไม่ใช่คาร์บอน
ใช้ของที่มีในครัวอยู่แล้ว รู้ผลภายในไม่กี่นาที